Lễ hội mừng lúa mới của người Xơ Đăng

Sinh sống lâu đời trên vùng đất Tây Nguyên, dân tộc Xơ Đăng lưu trữ một kho tàng văn hóa đa dạng, phong phú. Trong đó lễ “Mừng lúa mới” là biểu trưng văn hóa phản ánh đậm nét phong tục tâp quán, vẻ đẹp và bản sắc của người Xơ Đăng.

Sinh hoạt dân gian này hình thành trong quá trình lịch sử, đã ổn định thành nền nếp, được cộng đồng thừa nhận và bảo tồn lưu truyền qua nhiều thế hệ người Xơ Đăng, có ý nghĩa to lớn trong việc kết nối cộng đồng, tăng cường tình đoàn kết người dân các bản làng, góp phần cho vườn hoa văn hóa Cộng đồng các dân tộc Việt Nam thêm rực rỡ sắc màu. 

Hằng năm, khi những cánh đồng lúa vào mùa khô chín rộ, đồng bào Xơ Đăng lại nhộn nhịp bước vào mùa thu hoạch và mở hội mừng lúa mới. Lễ hội được tổ chức nhằm cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, buôn làng ấm no, hạnh phúc. Lễ hội được chia làm 2 phần: ăn lúa mới tại nhà và uống rượu mừng lúa mới tại nhà Rông.

Để tiến hành nghi lễ theo cách thức truyền thống, đồng bào trang trọng chuẩn bị các vật phẩm cần thiết cho buổi lễ, tiếp đó chủ hộ chọn những thửa ruộng lúa chín đều, bông đẹp làm lễ xin thần Lúa (Noa Sai) cho rước lúa về làng… 

Các thành viên trong gia đình tuốt lúa đưa về kho

Lúa được đổ vào gùi để mang về nhà cúng lúa mới

Sau đó, chủ hộ tuốt nắm lúa đầu tiên, rồi cả gia đình mới bắt đầu tuốt lúa và mỗi nhà mang một gùi lúa về nhà để mừng lúa mới. Trên đường về gặp ngã ba, ngã tư họ bẻ một cành cây chắn ngang các lối đi phụ, chỉ để lại một lối đi từ kho lúa về nhà để “lúa không đi lạc lối”. 

 

Khi mang lúa về đến nhà, các gia đình lấy lúa rang cho khô và giã, lấy gạo nấu một nồi cơm lớn. Thức ăn của mỗi gia đình để làm lễ cơm mới gồm: thịt rừng, cá suối, cơm lam, đầu heo, rượu ghè… 

Sấy khô lúa để lấy gạo nấu cơm làm lễ

Họ bày cơm mới và thức ăn, rượu ghè ra giữa nhà, chủ hộ đọc lời khấn, sau đó dùng tiết gà bôi lên trán người trong nhà với ý nghĩa mong cả nhà được khỏe mạnh, ấm no, có sức khỏe làm nương rẫy. Tiếp đó, chủ hộ vắt nắm cơm đầu tiên để ăn và mọi người trong gia đình cùng ăn, uống rượu, đánh chiêng, múa hát vui vẻ cho đến tận khuya, cuộc vui mới tạm nghỉ

Chủ hộ bôi tiết gà lên trán các thành viên trong gia đình


Sau phần ăn mừng cơm mới tại các gia đình mới diễn ra phần lễ “Mừng lúa mới” của cộng đồng. 

Từ sáng sớm của ngày mở hội, các gia đình trong làng đều phải đóng kín cửa, tránh ra vào. Già làng là người đầu tiên mở cửa và đi một mình đến nhà rông, sau đó đánh một hồi trống báo hiệu cho dân làng mang: thịt rừng, cá suối, rau măng, ghè rượu… đã chuẩn bị sẵn, tập trung về nhà rông làm Lễ. 

Già làng thay mặt buôn làng dâng lễ vật, cảm tạ thần linh, sau đó ăn cơm mới, uống rượu và làm phép. 

Các thành viên trong làng lần lượt uống rượu, ăn cơm mới, cùng nhau nhảy múa, uống rượu, ca hát. Tiếp đó già làng đi đầu tiên cùng mọi người (theo hướng tay trái) lần lượt đến từng gia đình trong làng ăn cơm uống rượu, làm phép. 

Sau nghi thức tại mỗi nhà, cả đoàn lại quay lại nhà rông dự Hội. Dân bản và khách dự cùng nhau đánh cồng chiêng uống rượu, múa hát, tổ chức các trò chơi, trò diễn xướng dân gian cho đến tận khuya. Khi lửa đã tàn, rượu đã nhạt hội mới kết thúc. 

Có thể nói Lễ hội mừng lúa mới của người Xơ Đăng là một nét độc đáo mang đậm bản sắc núi rừng Tây Nguyên. Đây là một nét đẹp văn hóa cần được lưu giữ và bảo tồn.

Bài viết: Cô Nguyển Thị Thảo

Ảnh: Sưu tầm trên Internet